Niewolnicy stylu || Article PL

Wiem że temat gustu i stylu jest swego rodzaju sakrum, i o "gustach się nie dyskutuje", jednak nikt chyba nie zaprzeczy, że poszukiwanie stylu jest częścią życia każdego artysty, i jest to problem, który wielu z nas chciałoby jakoś rozwiązać, a przynajmniej zrozumieć.

Jak zwykle przypominam, że jestem tylko człowiekiem, mogę się mylić, nie chcę nikogo broń boże krzywdzić, wszyscy artyści wymienieni w tych tekstach są podawani dla >przykładu< i po to, by lepiej zobrazować co mam na myśli. No i wreszcie na końcu, bierzcie poprawkę na to, że wszystko co piszę, to tylko moja osobista opinia - która z resztą może się zmienić z biegiem czasu.

... 
  

Gust nie jest niezmienny.

Problem z mówieniem o stylach jest taki, że odbieranie  wszystkich sztuk (nie tylko wizualnych) jest  bardzo subiektywne. Nawet ludzie, którzy długo się znają, wychowani na tym samym podwórku - mogą mieć zupełnie inny gust. Wszystko co nas w życiu spotyka, i jak na to reagowaliśmy, środowisko, które nas otacza, recenzenci których uznajemy, gry które kochamy, książki które czytamy, ludzi których spotkaliśmy, a przede wszystkim wiedza którą posiadamy* - dosłownie wszystko ma wpływ na to jak postrzegamy świat i co nam się podoba a co nie. Co ciekawe, gust się zmienia z biegiem czasu,  wraz z punktem widzenia. Zmienia się, bo i my się zmieniamy.

* - moim zdaniem to czy posiadamy odpowiednią wiedzę fachową warunkuje to, czy będziemy w stanie rozumieć i zachwycać się chociażby sztuką współczesną.

Dlatego często coś, na co nigdy nie zwracaliśmy uwagi - może nagle wydać się interesujące, jeśli ktoś kogo szanujemy zaprezentuje nam to w odpowiednim świetle. A rzeczy, które wielbiliśmy przez lata mogą nam spowszednieć i porzucimy je na koszt czegoś innego. Zdasz sobie sprawę z tego, jeśli pomyślisz teraz o jakichś swoich przeszłych fascynacjach, których już nie podzielasz.


Jeśli się naprawdę coś kocha i eksploruje, w końcu można się tym przesycić. Z pewnością doświadczyłeś tego w momencie, kiedy znalazłeś utwór muzyczny, który podobał Ci się do tego stopnia że go zajechałeś, słuchając go w kółko. Teraz przewracasz oczami, jak go gdzieś przypadkiem usłyszysz w radiu. Podobną sytuację możesz mieć jeśli jesteś fanem sci-fi - i oglądasz wszystkie filmy powiązane z tematem, czytasz książki, grasz w gry video, a nawet zaczynasz interesować się technologią i nauką by w końcu stać się wykrywaczem wszystkich możliwych klisz powielanych przez te wszystkie lata. Jest to moment w którym przestajesz się cieszyć nowymi produktami o tematyce scifi, bo jesteś w stanie przewidzieć wszystkie twisty, włacznie z zakończeniem, a jak coś przestaje zaskakiwać, to przestajesz się tym interesować.

Są to klasyczne przykłady "wyeksploatowania tematu" połączone z przewidywalnością.

A styl, to niestety, właśnie "przewidywalność". 

Niewolnicy stylu.

Zachwycałam się kiedyś takimi artystami jak Bobby Chiu, Dave Rapoza, Lois van Baarle, Kekai Kotaki czy nawet jakiś czas temu Yue Wang (SakimiChan). Specjalnie dobrałam takich, a nie innych artystów, bo mimo że każda z tych osób jest zupełnie inna to jest parę rzeczy które ich łączą: a) ekstremalnie charakterystyczny styl b) ogromna popularność c) dziesiątki kopistów.
Wybrałam tych artystów ponieważ stanowią idealny przykład tego, co się może stać, kiedy połączysz dobrego skilla w rysowaniu z - internetem i przede wszystkim "sympatyczną osobowością". Tacy artyści najszybciej rozprzestrzeniają swoje wpływy po portalach, bo chętnie udzielają wywiadów, każdemu dziękują za komentarz, biorą aktywny udział w dyskusjach a przy tym ciężko harują na swoje portfolio.
Jednak to co najbardziej ludzi przyciąga do tych konkretnych artystów to unikatowy styl i podejście do rysunku. Każdy z nich jest bardzo charakterystyczny, bo stworzył własny język symboli, którymi się posługuje. W przypadku Lois jest to (mocno uogólniając) pastelowa kolorystyka, w przypadku Bobbiego są to kudłate potworki, Kekai wybrał półmonochromatyczną paletę i czerwone płaszcze, Rapoza ma swój rimlight a SakimiChan ma urocze twarze.
Co do SakimiChan - jej prace wydawały mi się bardzo fajne, bo były renderowane w taki trochę plastikowy/foliowy sposób, którego nie widziałam zbyt często. Postacie z tymi wielkimi oczami i tym śliskim plastikowym renderem bardzo mi się podobały. Tomek się ze mnie śmiał że "wyznaję plastik", a ja broniłam tych prac przez długie miesiące. Dopiero niedawno zauważyłam tą ogromną powtarzalność w jej galerii. Każda praca jest dosłownie taka sama, tylko "rekwizyty" się zmieniają. Mimo wszystko mam wrażenie jakby nikt tego nie zauważał. Zdaje się, że przewidywalni artyści mają największą popularność i publiczność.

Z czego to wynika? Prawdopodobnie jest to wynik tego, że ludzie przyzwyczajają się do pewnych schematów, i lubią "szufladkować" artystów. Jeśli styl jakiegoś artysty im odpowiada, będą oczekiwać od niego: "więcej tego samego". Coś takiego z pewnością spotkało zarówno Lois, jak i Kekaia. Mam wrażenie, że oboje cieszą się popularnością swojego stylu, ale jednocześnie zauważają >ramy< które poprzez wytworzenie stylu wybudowali wokół siebie. Są oni swego rodzaju niewolnikami swojego stylu, robią ciągle to samo, bo >nie mogą zawieść fanów<. W przypadku SakimiChan wydaje mi się to wręcz robieniem pod publikę.

Weźcie więc proszę pod uwagę to, że drugą stroną posiadania charakterystycznego stylu jest właśnie ryzyko stania się niewolnikiem tłumów. Oczywiście nie wszyscy będą uważali to za coś złego, niektórym artystom z pewnością może być to nawet na rękę, ale moim zdaniem wszelkiego rodzaju ograniczenia sprawiają, że artysta przestaje być wolny - a co za tym idzie - >przestaje się rozwijać i  poszukiwać<.

Autor który "nie chce zawieść fanów" jednocześnie popada w kryzys twórczy i staje przed najtrudniejszym zadaniem; spróbowaniem zrobienia czegoś lepszego niż to, co już stworzył. O tego typu rozterkach moralnych wspominał i Notch (twórca Minecrafta), i ThatGuywitheGlasses (próbował zawiesić serię NostalgiaCritic, ale ponieważ wszystkie nowe serie które tworzył nie cieszyły się taką popularnością jak Nostalgia Critic, musiał biedak wrócić do tej formy, mimo że jak sam wspomniał już się w niej wypalił - w efekcie koleś prowadzi ten program z nieco czerstwą i zażenowaną miną i zaczął dołączać na koniec epizodów bardzo sugestywny utwór "The show must go on" :P). Podobne kryzysy mają artyści wszelkiej maści - wystarczy że  odniosą na jakiejś płaszczyźnie sukces. Mają to swoje >dziecko<, które jest ich sztandarem, ich oczkiem w głowie, czymś co ma ogromną ilość fanów, co pielęgnują latami, aż w końcu zdają sobie sprawę, że sprzedają ten sam szajs już za długo, a w momencie kiedy chcą to zmienić - stają pod ścianą do ostrzału, przez "zawiedzionych" fanów. Ten schemat dotyczy wielu artystów - pisarzy którzy napisali BESTSELLER wdł NewTimes'a, aktorka, która dostała Oskara "w zbyt młodym wieku i na początku kariery zawodowej" za pierwszoplanową rolę kobiecą w filmie. Jak ktoś odnosi sukces, to oczekuje się, że każda następna rzecz, którą taki człowiek robi, musi być >lepsza< od poprzedniej. A ponieważ oczekiwania fanów są tak wygórowane, niemożliwym jest, by nowy produkt, tak odmienny od poprzedniego został zaakceptowany przez wyznawców poprzedniego produktu. W efekcie taki autor ma znacznie trudniej; nowe książki Rowling spotkały się z niesamowitą krytyką, tak samo nowa płyta Daft Punka spotkała się z mnogością sceptycznych opinii. Nawet o Peterze Jaksonie mówili, że Hobbit się mu nie udał ;P W stronę takich twórców od razu sypią się komentarze i recenzje typu: "wypalił się", "to już nie to samo", "próbuje ale mu nie wychodzi" bla bla bla. Ludzie mają klapki na oczach, i zamiast z zainteresowaniem oczekiwać na nowe ruchy swoich idoli, z góry zakładają że im się nie uda. A strach przed odrzuceniem przez fanów powoduje, że  w większości przypadków autorzy ciągle klepią to samo - stają w miejscu, są mega przewidywalni i przestają zaskakiwać. A w moim odczuciu, jak ktoś przestaje mnie zaskakiwać, to przestaję się nim interesować.


W pogoni za stylem.

Ok, no to pokazałam Wam jak okropne jest posiadanie stylu, a mimo wszystko dalej ciągnę ten temat? To co chcę tutaj zaznaczyć, to nie to, że styl sam w sobie jest zły - tylko to, że ARTYSTA który sam ogranicza się do jednego stylu JEST ZŁY.  Zawsze mnie dziwiło, że artyści tak często >gonią za stylem< po to by w pewnym momencie pozwolić mu definiować ich twórczość. A ponieważ styl sam w sobie jest : celowym popełnianiem błędów, mądrym łamaniem zasad >ograniczaniem formy wyrazu< to ograniczanie się tylko do jednego >ograniczenia< jest po prostu strzałem w kolano.

To moim zdaniem właśnie różni taką Lois i Kekaia od np Nathana Fowkesa czy chociażby Setha Engenstorma. Ci pierwsi mogą sobie być "artystami" ale ci drudzy są raczej profesjonalistami. Wszystko co robią jest tak samo >zajebiste< mimo że tworzą w różnych stylach. To moim zdaniem odróżnia artystów od profesjonalistów. Profesjonaliści nie boją się wyjść poza "ramy jednego stylu" - ba - oni są nawet w stanie produkować WIELE stylów, i w każdym potrafią się odnaleźć, co sprawia że odbieramy ich jako grafików bardziej wszechstronnych.
A artyści, którzy pierwszy raz zrobią coś dobrego, często boją się to porzucać. I to właśnie sprawia, że muszą się oni potem borykać z takimi problemami jak wściekli fani.


Tworzenie stylu: czyli sztuka samo powtarzania siebie.

Uważam, że jeśli coś będzie się powtarzać dostatecznie długo, w końcu znajdą się tego wyznawcy. W ten sposób można >przepchnąć< bardzo kiepski styl karykatur, lub kreskówkowy - zrobisz jedną postać z ekstremalnie zaburzoną anatomią? Ktoś Cię wyśmieje. Zrobisz ich serię? Przyciągniesz uwagę tłumu.

Wystarczy spojrzeć na style webkomiksiarzy, gdzie im bardziej minimalistyczna kreska na odwal się - tym lepiej. Dobrym przykładem mogą być komiksy Dema, czy Cyanide, czy chociażby Oswalda. Wszystko, jeśli powtórzyć wystarczającą ilość razy, może zostać uznane za styl, i zdobyć fanów.

Dochodzę do wniosku, że styl to właśnie >samo powtarzanie siebie<, i może to działać na różnych płaszczyznach - wystarczy że zaczniesz często operować językiem charakterystycznych symboli. Symbolem może być tematyka, lub postać do której będziesz często wracać. Może to być też ograniczona gama barwna, do której będziesz wracać, mogą to być proporcje, lub kompozycje lub  >jakość< wykonania - finalny render który jeśli uda Ci się powtórzyć kilka razy, to może przekonać do siebie ludzi.

Zwróćcie uwagę na portfolia artystów, których uważacie za profesjonalistów. Prawdopodobnie wrażenie profesjonalizmu jest powodowane między innymi tym, że dany artysta był w stanie zrobić kilkanaście grafik do jakiegoś projektu w tym samym stylu, i zaprezentować to w ten sam sposób. Takie działania powodują poczucie >konsekwencji< - widać że autor ma równomierną galerię, i że potrafi utrzymać taki sam poziom wykonania przez X ilość grafik. Takie coś powoduje, że artysta wydaje się solidny i widać, że to, że jeśli jakaś grafika dobrze mu wyszła to nie był przypadek, tylko świadome działanie.
Jeśli styl w galerii innego kolesia jest również solidny i równomierny, mimo że przedstawia jakieś bahomazy, wtedy łatwiej widzowi zrozumieć, że to też było działanie CELOWE. Że autor systematycznie robi świadomie właśnie takie grafiki. W momencie zdania sobie sprawy, że było to celowe, widz przestaje patrzeć na to jak na bohomazy. Zaczyna rozpoznawać w poszczególnych pracach charakterystyczne cechy, i uznaje to za styl :)

Wynika to z prostego schematu, w którym ludzie muszą dostosowywać swój mózg do tego co widzą. Jeśli widzą coś mega dziwnego pierwszy raz, odrzucą to. Jeśli potem pokażesz im więcej dziwnych rzeczy w tym samym stylu, masz większe szanse na zdobycie przychylnej audiencji. Bo mózg obserwatora po zobaczeniu kilku prac - "dostosuje się" do rozumienia i rozpoznawania charakterystycznych cech, kliszy i rozwiązań, które stosuje autor.

Dlatego własnie artyści z bardzo absurdalnym stylem często zdobywają popularność. Moim zdaniem jest to wynikiem tego, że ludzki mózg jest zaprogramowany na "szukanie patternów", ludzie lubią porównywać rzeczy i znajdywać cechy wspólne. Rozpoznanie czegoś daje im wysoki dopływ dopaniny do mózgu, a co za tym idzie, mają ogromną satysfakcję i czują szczęście :)
Nawet jeśli ich mózg wybadał pattern typu: "Twoja postać wygląda zupełnie jak Scarlet Johanson!"

Trochę odmienną reakcją powstałą na tym samym tle może być  : "to co narysowałeś jest BARDZO podobne do tego co robił Kekai do GuildWarsów" - z tym że w tym drugim przypadku mózg odczuwa złość i rozczarowanie, ponieważ rozpoznał pattern ale się "pomylił", bo praca nie należy do Kekaia, a do jakiegoś początkującego grafika, który zrobił coś swojego używając >symboli< Kekaia.

Czyli za styl możemy uznać cokolwiek - wystarczy, że zobaczymy coś bardzo do siebie podobnego kilka/kilkanaście razy.
Styl więc używa danych symboli ŚWIADOMIE i konsekwentnie, by wytworzyć logicznie powtarzające się patterny, łatwe do zidentyfikowania przez widza.

 ...

Moim zdaniem osoby, które usilnie poszukują stylu i nie mogą go znaleźć, bardziej skupiają się na tym, żeby zadowolić publiczność i zdobyć dużą popularność, niż by zadowolić siebie. A osoby, które to osiągnęły, mogą spać spokojnie, i już robić to co robią do końca świata, ale mogą za pare lat obudzić się w niewygodnym miejscu, w którym jakby coś im odbiło i np. zapragnęli robić ilustracje do książek dla dzieci to mogliby się spotkać z naprawdę negatywnym odzewem fanów.

Sama jestem raczej wyznawcą "cykli" i "projektów" niż stylu. Dzięki temu ma się swego rodzaju  dystans do tego co się robi, bo każdy cykl i projekt traktuje się jako oddzielną całość, i każdy może być czymś zupełnie innym. Takie myślenie przydaje się również w komercyjnej pracy, gdzie w momencie w którym dostajesz za zadanie zdefiniowanie stylu, nie jesteś jedyną osobą która się pod tym podpisuje, i tak naprawdę styl "zostaje" przypisany do produktu, a nie do autora.

Dlatego sugerowałabym wszystkim tworzenie "swoich własnych projektów" zamiast gonić za jakimś jednynym słusznym stylem. Ponadto, jeśli będziecie myśleć "projektami" i trzymać je oddzielnie, nie będziecie aż tak bardzo osobiście do "stylów" podchodzić. Bo charakterystyczny styl to tak naprawdę klatka pełna oczekiwań.

Jeśli więc utworzenie stylu nie jest takie trudne, dlaczego tak wielu grafików ma z tym problemy? Jest to wynik tego, że wszyscy graficy mają jednak takie trochę naiwne i romantyczne myślenie, że "styl sam się jakoś wytworzy", i wolą by ten proces był powolny i "naturalny", w przeciwności do sztucznego implementowania "symboli" do swojej twórczości :)

A jeśli wam tak bardzo zależy, użyjcie mózgu. Spróbujcie zdefiniować styl nawet matematycznie. Eksperymentujcie. Jeśli nie będziecie do czegoś w 100% przekonani, nic się nie stanie. Żeby coś nazwać stylem, musi być tego dużo ;P

Pozdrawiam,
Telka